Cold Chain là gì? Những yếu tố quan trọng trong logistics chuỗi lạnh
Không phải tất cả hàng hóa đều có thể được lưu trữ và vận chuyển trong điều kiện thông thường. Thực phẩm tươi sống, thủy sản, nông sản, dược phẩm và một số sản phẩm đặc thù có thể yêu cầu điều kiện nhiệt độ ổn định trong suốt quá trình từ sản xuất đến tay người sử dụng.
Đây là bài toán của cold chain logistics, hay logistics chuỗi lạnh. Nếu nhiệt độ bị thay đổi ngoài giới hạn cho phép, chất lượng hàng hóa có thể bị ảnh hưởng dù sản phẩm chỉ trải qua một khoảng thời gian ngắn trong điều kiện không phù hợp. Vì vậy, xây dựng chuỗi lạnh không chỉ đơn giản là đầu tư một kho lạnh mà cần kiểm soát đồng bộ nhiều mắt xích từ lưu trữ, vận chuyển đến giao nhận.
Cold Chain là gì?
Cold Chain là hệ thống logistics được thiết kế để duy trì điều kiện nhiệt độ phù hợp cho hàng hóa trong suốt quá trình lưu trữ, vận chuyển và phân phối.
Khác với logistics thông thường, chuỗi lạnh yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ điều kiện môi trường và hạn chế những khoảng thời gian hàng hóa nằm ngoài điều kiện bảo quản.
Những nhóm hàng thường sử dụng Cold Chain
Chuỗi lạnh được ứng dụng cho nhiều nhóm sản phẩm khác nhau, chẳng hạn:
- Thực phẩm tươi sống.
- Thủy sản và thịt.
- Rau củ, trái cây.
- Một số sản phẩm sữa.
- Dược phẩm và sản phẩm y tế.
- Hàng hóa có yêu cầu bảo quản nhiệt độ đặc biệt.
Mỗi nhóm sản phẩm có thể có yêu cầu khác nhau, vì vậy doanh nghiệp cần xác định điều kiện bảo quản cụ thể trước khi thiết kế hệ thống.
Kho lạnh có phải toàn bộ Cold Chain?
Không. Kho lạnh chỉ là một mắt xích.
Một chuỗi lạnh hoàn chỉnh còn có thể bao gồm khu vực tiếp nhận, kho bảo quản, phương tiện vận chuyển, khu vực trung chuyển và điểm giao hàng.
Nếu một mắt xích không đảm bảo điều kiện cần thiết, toàn bộ chuỗi có thể bị ảnh hưởng.
Những mắt xích quan trọng trong chuỗi lạnh
Để kiểm soát cold chain hiệu quả, doanh nghiệp cần nhìn toàn bộ dòng hàng thay vì chỉ tập trung vào kho.
Tiếp nhận hàng hóa
Khi hàng đến kho, thời gian chờ ngoài môi trường kiểm soát cần được hạn chế.
Khu vực receiving nên được tổ chức để hàng nhanh chóng được kiểm tra và đưa vào điều kiện bảo quản phù hợp.
Lưu trữ trong kho lạnh
Hàng hóa cần được sắp xếp theo yêu cầu bảo quản và phương thức xuất nhập.
Không gian kho cần đảm bảo khả năng tiếp cận hàng nhưng đồng thời không làm ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng năng lượng và điều kiện nhiệt độ.
Vận chuyển và phân phối
Xe vận chuyển phải phù hợp với yêu cầu của hàng hóa. Quá trình giao nhận cũng cần được tổ chức để hạn chế thời gian cửa mở hoặc hàng phải chờ ngoài điều kiện kiểm soát.
Tại sao kiểm soát nhiệt độ lại quan trọng?
Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong cold chain.
Mỗi loại hàng có yêu cầu khác nhau
Không nên áp dụng một mức nhiệt độ chung cho mọi sản phẩm. Doanh nghiệp cần căn cứ vào đặc tính hàng hóa và yêu cầu bảo quản của từng nhóm.
Việc phân loại ngay từ đầu giúp doanh nghiệp lựa chọn khu vực và phương án lưu trữ phù hợp.
Nhiệt độ không ổn định có thể tạo ra rủi ro
Không chỉ nhiệt độ quá cao mới đáng lo. Việc nhiệt độ thay đổi liên tục hoặc vượt giới hạn trong một khoảng thời gian nhất định cũng có thể ảnh hưởng đến một số sản phẩm.
Do đó, doanh nghiệp cần theo dõi cả nhiệt độ và thời gian thay vì chỉ kiểm tra nhiệt độ tại một thời điểm.
Thiết kế kho lạnh cần lưu ý điều gì?
Kho lạnh có nhiều yêu cầu khác với kho hàng thông thường.
Tối ưu không gian sử dụng
Chi phí đầu tư và vận hành kho lạnh thường cao, vì vậy việc tận dụng không gian cần được tính toán kỹ.
Doanh nghiệp có thể xem xét chiều cao lưu trữ, kích thước pallet, khoảng cách giữa các dãy kệ và khả năng tiếp cận hàng.
Tuy nhiên, tối ưu sức chứa không nên làm ảnh hưởng đến luồng khí lạnh hoặc khả năng vận hành thiết bị.
Tổ chức lối đi phù hợp
Lối đi phải đủ cho thiết bị vận hành và đáp ứng yêu cầu an toàn.
Nếu xe nâng thường xuyên phải quay đầu hoặc giao cắt với luồng người, thời gian thao tác có thể tăng và nguy cơ mất an toàn cũng cao hơn.
Hạn chế thời gian mở cửa
Cửa kho mở quá lâu có thể làm thay đổi điều kiện nhiệt độ và tăng tải cho hệ thống làm lạnh.
Do đó, khu vực receiving, staging và shipping cần được bố trí sao cho hàng hóa có thể di chuyển nhanh giữa các công đoạn.
Hệ thống kệ trong kho lạnh nên được lựa chọn thế nào?
Kệ kho lạnh cần được lựa chọn dựa trên loại hàng, pallet, tải trọng và phương thức vận hành.
Kệ pallet tiếp cận trực tiếp
Kệ pallet có thể phù hợp với kho cần tiếp cận nhiều mã hàng và yêu cầu picking từ từng vị trí.
Cách bố trí cần cân đối giữa khả năng tiếp cận và số lượng pallet có thể lưu trữ.
Kệ mật độ cao
Với những kho có số lượng lớn pallet cùng loại hoặc yêu cầu tối ưu diện tích, các giải pháp kệ mật độ cao có thể được cân nhắc.
Mục tiêu là tăng sức chứa nhưng vẫn đảm bảo thiết bị có thể vận hành và hàng hóa được luân chuyển theo đúng yêu cầu.
Kệ phải phù hợp với môi trường
Kết cấu kệ cần được lựa chọn phù hợp với điều kiện môi trường của kho lạnh và yêu cầu sử dụng thực tế.
Doanh nghiệp không nên lựa chọn hệ kệ chỉ dựa trên tải trọng mà cần xem xét cả nhiệt độ, phương thức vận hành, thiết bị và thời gian sử dụng.
Làm thế nào để giảm chi phí vận hành kho lạnh?
Kho lạnh thường tiêu thụ nhiều năng lượng, vì vậy thiết kế và vận hành cần hướng đến việc hạn chế lãng phí.
Tối ưu công suất sử dụng
Một kho có công suất lớn nhưng thường xuyên để trống sẽ tạo ra chi phí vận hành không cần thiết.
Doanh nghiệp cần đánh giá nhu cầu thực tế và kế hoạch tăng trưởng trước khi đầu tư.
Giảm quãng đường di chuyển
Layout hợp lý giúp hàng hóa đi qua các công đoạn với quãng đường ngắn hơn.
Đồng thời, việc bố trí những mặt hàng có tần suất xuất nhập cao ở vị trí phù hợp có thể giúp giảm thời gian thiết bị và nhân viên hoạt động trong môi trường lạnh.
Tổ chức staging hợp lý
Hàng chờ nhập hoặc chờ xuất cần có khu vực phù hợp. Nếu staging bị sử dụng như một khu vực lưu trữ tạm thời quá lâu, luồng hàng có thể bị ùn tắc.
Công nghệ hỗ trợ quản lý Cold Chain
Công nghệ giúp doanh nghiệp tăng khả năng theo dõi điều kiện bảo quản và lịch sử vận hành.
Thiết bị theo dõi nhiệt độ
Cảm biến hoặc thiết bị ghi nhận nhiệt độ có thể được sử dụng để theo dõi điều kiện trong kho và phương tiện vận chuyển.
Dữ liệu lịch sử giúp doanh nghiệp xác định thời điểm xảy ra bất thường thay vì chỉ phát hiện khi hàng đã có vấn đề.
Phần mềm quản lý kho
WMS có thể hỗ trợ quản lý vị trí, lô hàng và các giao dịch nhập xuất tùy theo hệ thống.
Khi dữ liệu hàng hóa được liên kết với vị trí, doanh nghiệp có thể kiểm soát tốt hơn quá trình lưu trữ và xuất hàng.
Những rủi ro thường gặp trong logistics chuỗi lạnh
Cold chain có thể phát sinh vấn đề ở nhiều giai đoạn khác nhau.
Hàng chờ quá lâu tại khu vực giao nhận
Nếu hàng phải nằm ngoài điều kiện bảo quản quá lâu, rủi ro ảnh hưởng chất lượng sẽ tăng.
Do đó, thời gian receiving và shipping cần được kiểm soát.
Luồng hàng thiếu tổ chức
Hàng vào và hàng ra cùng sử dụng một tuyến di chuyển có thể tạo ra giao cắt, đặc biệt khi lượng xe nâng và nhân viên tăng.
Việc phân tách luồng phù hợp giúp giảm ùn tắc và hỗ trợ vận hành an toàn.
Không có phương án khi thiết bị gặp sự cố
Hệ thống lạnh hoặc thiết bị theo dõi gặp sự cố có thể ảnh hưởng đến hàng hóa. Doanh nghiệp cần có quy trình xử lý và phương án dự phòng phù hợp.
Các KPI nên theo dõi trong Cold Chain
Quản lý chuỗi lạnh cần kết hợp KPI về hàng hóa và vận hành.
Tỷ lệ thời gian duy trì đúng điều kiện
Theo dõi mức độ đáp ứng yêu cầu nhiệt độ trong quá trình lưu trữ và vận chuyển.
Thời gian xử lý tại receiving và shipping
Chỉ số này giúp xác định liệu hàng có phải chờ quá lâu tại những điểm chuyển tiếp hay không.
Mức sử dụng sức chứa
Theo dõi tỷ lệ sử dụng vị trí pallet giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả đầu tư không gian.
Tỷ lệ hao hụt hoặc hàng không đạt
Đây là chỉ số quan trọng để đánh giá chất lượng của toàn bộ chuỗi lạnh.
Xây dựng Cold Chain cần bắt đầu từ đâu?
Doanh nghiệp không nên bắt đầu bằng việc lựa chọn thiết bị mà trước tiên cần xác định hàng hóa, yêu cầu nhiệt độ, sản lượng, thời gian lưu trữ và mô hình phân phối.
Từ dữ liệu đó, doanh nghiệp mới có cơ sở để tính toán diện tích kho, chiều cao lưu trữ, số lượng vị trí pallet, thiết bị vận hành, khu vực staging và phương án vận chuyển.
Đặc biệt với dự án kho lạnh mới hoặc nâng cấp kho hiện hữu, hệ thống kệ cần được thiết kế đồng bộ với pallet, xe nâng, chiều cao nhà kho và phương thức xuất nhập. TPP Rack có thể tư vấn giải pháp kệ kho phù hợp với đặc điểm hàng hóa và yêu cầu vận hành của từng dự án.
Tổ chức chuỗi lạnh theo hướng ổn định và có khả năng mở rộng
Một hệ thống cold chain hiệu quả không chỉ nằm ở khả năng duy trì nhiệt độ. Doanh nghiệp cần đồng thời kiểm soát không gian, luồng hàng, thời gian xử lý, thiết bị, dữ liệu và con người.
Khi các yếu tố này được thiết kế đồng bộ, kho lạnh có thể tăng khả năng lưu trữ mà vẫn duy trì điều kiện vận hành ổn định.
Đối với doanh nghiệp đang chuẩn bị đầu tư hoặc cải tạo kho lạnh, việc khảo sát hiện trạng và xây dựng layout từ dữ liệu pallet, sản lượng và thiết bị sẽ giúp hạn chế những thay đổi tốn kém trong quá trình triển khai. TPP Rack có thể đồng hành từ bước tư vấn giải pháp lưu trữ đến thiết kế hệ thống kệ phù hợp với nhu cầu thực tế của dự án.
